08 Aralık 2021 Çarşamba
Anasayfa > Yazarlar > Mehmet FETTAHLIGİL > LİMON HAKKINDA
Mehmet FETTAHLIGİL

LİMON HAKKINDA

21.10.2021 16:58 12 14 16 18 yazdır
Yazar : Mehmet FETTAHLIGİL

LİMON HAKKINDA: TÜRKİYE GENELİ VE MERSİN - ERDEMLİ İLÇESİ İÇİN BİR DEĞERLENDİRME

                                                                                                                   Mehmet FETTAHLIGİL-21/10/2021

1-      GİRİŞ

Toplumların kültürleri üzerine birçok söylem bulunmaktadır. Toplumun kültürlerinin oluşumuna etki eden ekonomik, sosyal ve psikolojik unsurlarla birlikte coğrafyanın etkisi de yadsınamaz. Coğrafyaların özellikleri; soğuk-sert, engebeli-düz, sıcak-verimli olması kültürün oluşmasında farklı sonuçlar doğurmaktadır. Bu kültür olgusundan yola çıkarak dünyada ve ülkemizde de bitliklerin yetişmesi farklı coğrafi özelliklere göre değişmektedir.  Özellikle turunçgillerin oluşumu bu anlamda çok belirleyicidir.

Dünyada Asya kökenli olan turunçgillerin (narenciye) , çağdaş olarak yetiştiriciliği 19. yy da ABD’de başlamış ve hızla diğer kıtalara yayılmıştır. Turunçgil yetiştiriciliği dünyada 40 derece kuzey enlemi ile 40 derece güney enlemi arasında yapılmaktadır ( Öz, H.Özden Dağ: 2014).  Aynı zamanda turunçgiller 152 milyon ton üretimi ile dünyada en çok tüketimi yapılan ve yetiştirilen bir meyve grubundadır. Dünyada En büyük turunçgil üretimini sırasıyla; Brezilya, ABD, Çin, Meksika, İspanya Ve Hindistan izlemektedir. Ülkemiz ise yaklaşık 5 milyon ton üretimi ile Akdeniz ülkeleri içerinde önemli bir üreticidir. (Demir, Gülay:2020). Türkiye’de üretilen başlıca turunçgil türleri arasında Portakal, mandarin, limon ve altıntop(greyfurt) sayılabilir.

Tablo 1: Ülkemizde 2014-2020 yılları arası turunçgil üretimi  (Ton)

Yıllar

Limon

Mandarin

Portakal

Greyfurt

2014

725.230

1.046.899

1.779.675

299.555

2015

750.550

1.156.365

1.816.798

250.025

2016

850.600

1.337.037

1.850.000

253.120

2017

1.007.133

1.550.469

1.950.000

260.000

2018

1.100.000

1.650.000

1.900.000

250.000

2019

950.000

1.400.000

1.700.000

249.185

2020

1.118.517

1.585.629

1.333.975

2338.012

Kaynak: TÜİK 2021. (erişim tarihi: 19.10.2021)

2-      LİMON

Birinci Dünya savaşından önce yurdumuzun narenciye ihtiyacı imparatorluk sınırları içerisinde yer alan Suriye, Lübnan, Filistin bölgelerinden karşılanıyordu. Birinci dünya savaşından sonra bu bölgeler kaybedilince turunçgiller, bilhassa limon ihtiyacımız İtalya gibi dış ülkelerden ithal edilmiştir. Cumhuriyetin kuruluşundan sonra turunçgil yetiştiriciliğinde bilimsel çalışmalara hız verilmiş ve Antalya’da 1936 yılında turunçgillerle ilgili müessese kurulmuştur. Günümüzde burası Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü olarak faaliyetine devam ederken turunçgillerin ıslah çalışmaları da yapılmaktadır. Yine Mersin-Erdemli ’de 1944 yılında bugünkü adıyla Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü olarak faaliyette bulunan kurum da kurulmuştur. Günümüzde Ülkemiz turunçgilleri önemli ölçüde ihraç eden ülke konumuna gelmiştir.

İnsanın beslenmesinde yeri dikkate alındığında limon özellikle C vitamini açısından oldukça zengindir. Limonda diğer turunçgiller içerisinde karbonhidrat ve mineral maddelerce zengin, lif içeriği bakımından önemlidir. Limon meyvelerinin karbonhidratlarının önemli kısmını şeker oluşturmaktadır. Ülkemizde limon tüketimi en fazla, yemek, çorba ve salatalarda ekşilik ve lezzet açısından kullanılır. Aynı zamanda gıda sanayisinde de limonata, dondurma, gazlı ve gazsız içecekler ile salata sosu üretiminde kullanılır. Limonun kabuğu ve çiçekleri de çeşitli kozmetik sanayinde kullanılmaktadır (Turgutoğlu, Ertuğrul: 2020 ).

2.1 Limon çeşitleri

Ülkemizde üretimi yapılan başlıca limon çeşitleri ve şunlardır(Demir, Gülay:2020): 

- Eureka

- Lisbon

- Interdonato

-Karalimon (İtalyan Memeli)

- Kıbrıs

- Meyer

- Kütdiken

- Lamas

- Molla Mehmet

                Ülkemizde yetiştiriciliği yapılan başlıca çeşitler arasında İnterdonato, Kütdiken, Lamas, Meyer, Karalimon’u (İtalyan Memeli)  sayabiliriz. Ülkemizde ağırlıklı limon üretimi oranlarını şu şekilde sayabiliriz. %50 ‘Kütdiken’ limon, %20 ‘Interdonato’ limonudur. %20 olan Meyer limonu ise yüksek verim ve uçkurutan hastalığına direç göstermesi nedeniyle yetiştiriciliği hızla artış göstermektedir. Kalan önemli limon çeşitleri ise Aydın, İtalyan Memeli, Lamas, Molla Mehmet, Kıbrıs ve Eureka’dır. (Yeşiloğlu ve ark.:2017).

                Mersin-Erdemli ilçesinde hakim olarak yetiştirilen limon çeşidi de Kütdiken limonudur. Kütdiken Limonu ülkemizde ticari olarak en fazla üretimi ve depolanması yapılan üstün kaliteli limondur. Aynı şekilde dış pazarda da rekabeti en iyi olan limon çeşididir. Ağaçları yüksek verimlidir ve düzenli meyve verir. Kütdiken limonu depolamaya çok elverişli olması sebebiyle kasım başlarında ilk yağmurlardan sonra hasadı başlar; şubat ayına kadar devam eder. Bu limon ülkemizde ‘yatak limon’ olarak da adlandırılarak, uygun koşullarda hasat edilerek, paket ve depolanmasıyla 9 ay süre ile muhafaza edilebilir. (Tuzcu:1990)

                Interdonato limonu dünyada en fazla ülkemizde yetiştirilmektedir. En erkenci limon çeşididir. Taze limon ihracında önemli yer tutar. Olgunlaşma eylül-ekim arasındadır. Yetiştiriciliği son yıllarda, Meyer limonunun erkenciği ve daha düşük sıcaklıklara dayanması sebebiyle, artışı azalmıştır. Meyer limonunun da hasat dönemi eylül ayında başladığından; erkenciliği, uçkurutana ve düşük sıcaklığa dayanıklılığı, bol sulu olması nedeniyle üreticiler tarafından bahçe tesisinde talep artışı gösteren çeşit olmuştur. Meyer limonu Çin kökenli bir limon olup, limon ile mandarin melezi olabileceği düşünülmektedir.

                İtalyan Memeli, Molla Mehmet Limon çeşitleri de Mersin yöresinde yaygın olarak yetiştirilen limon çeşitlerindendir.

 

 

 

Tablo 2: Limon Çeşitleri Üretim Takvimi

 

Kaynak: http://utk.org.tr (Ulusal Turunçgil Konseyi)

2.2 Limon Üretimi-Tüketimi

Türkiye’de limon üretimi 2020 yılına göre 1.118 bin ton olarak gerçekleşmiş, bu üretimin %93’si Akdeniz, %7’si Ege’de gerçekleştirilmiştir. İller bazında baktığımızda da yine aynı yıl içerisinde %59 üretim ile Mersin ilk sırada yer almaktadır. Mersin’i %24 ile Adana ve %7 ile Muğla takip etmekte, Antalya ve Hatay illerimiz %4 ile sıralanmaktadırlar (Aygören, Eda: 2021). TÜİK Bitkisel Üretim İstatistiklerine göre, 2021 yılında 1 milyon 450 bin ton limon üretiminin gerçekleşmesi tahmin edilmektedir. Ülkemizde 2014-2020 yılları arası limon üretim miktarları için bakınız: Tablo 1. Mersin’de yetiştirilen limonların yaklaşık %50’sinden fazlasını Erdemli İlçesi karşılamaktadır. Bu anlamda Erdemli ilçesi için “LİMONUN BAŞKENTİ” denilmektedir (Tarım ve Orman Bakanlığı 1:  2020).

Limon; her derde deva, küçük vitamin deposudur. İlaç yerine kullanıldığı gibi, kadınları güzelleştirmek için de kullanılıyor. Limon, astıma ve mide rahatsızlıklarına da iyi geliyor. Karakteristik bir yapısı olması yanında sarı, oval, bir ucu kabarık limonun görünüşü çekicidir. Ancak limonu hoş dış görünüşü uğru için değil, hemen her derde deva ekşi suyu için alırız. Limonun ekşiliği, dilimizi de uyararak tükürük salgılanmasını artırır. Birkaç damla limon suyu, yiyeceklerden sayısız tat verir. Yediğimiz hemen her yiyecekte, çok az miktarlarda da olsa limon asidi bulunur; aksi takdirde, o yiyecekleri tatsız, yavan olarak algılarız. Limon suyu ya da limon kabuğunun tadı; sebzelerin, et ve tatlıların lezzetini güçlendirir (web: 1) .  Ülkemizde limon tüketimi; 2019-2020 sezonunda kişi başı   5,7 kg tüketim gerçekleşirken, bir önceki döneme göre %5 oranında azalmıştır.

Tablo 3: Türkiye’de Limon Tüketimi (Bin Ton, 2014/2015-2018/2019-2019/2020)

Sezon

Limon

2014/2015

250

2015/2016

272

2016/2017

332

2017/2018

377

2018/2019

497

2019/2020

478

Toplam

2.206

Kaynak: Kaynak: TÜİK Denge Tablosu (Erişim Tarihi: 19.10.2021)

2.3 Limon İhracatı

Limon İhracatı bakımından; dünyada 2020-2021 üretim sezonunda yaklaşık 2,2 milyon ton civarında ihracat yapılmıştır. Türkiye ihracat bakımın 3. Ülke konumundadır.

Tablo 4: Dünya Limon İhracatı Miktar (bin ton)ve Payları(%) (2020-2021)

Ülke

Miktar

%

Meksika

858

39

Güney Afrika

506

23

Türkiye

440

20

Arjantin

198

9

AB

88

4

Diğer

110

5

Toplam

2.200

100

Kaynak : USDA, 2021

Dünyada en fazla limon ihracı yapan ülke Meksika, bunu takip eden ülke Güney Afrika ve Türkiye’dir. Meksika 2020-2021 yılı üretim döneminde dünya limon ihracatının % 39’unu, Güney Afrika % 23’ini, Türkiye % 20’unu yapmıştır. (Tablo 4). 2020 yılında 471 bin ton limon ihraç edilirken bu miktar 2019 yılında 473 bin ton iken, 2018 yılında 627 bin ton dur. (Tablo 5).Ülkemizin 2020 yılında limon ihracatında önde gelen ülkelere baktığımızda Rusya, Irak ve Ukrayna önde gelen ilk üç ülke oluğunu görmekteyiz (Tablo 6).

Tablo 5: Türkiye’nin limon ihracat miktarları (ton) (2015-2020)

Yıllar

İhracat Miktarı

(Ton)

 

2015

471.611

2016

449.260

2017

472.640

2018

627.344

2019

473.007

2020

471.056

Kaynak: TÜİK (Erişim Tarihi: 19.10.2021)

Tablo 6: Türkiye Limon İhracatında Önde Gelen Ülkelerin İhracat Miktar (Ton) ve Payları (%) (2020)

Ülke

Miktar

%

Rusya

117.764

25

Irak

108.343

23

Ukrayna.

37.864

8

Romanya

23.553

5

Bulgaristan

18.842

4

S.Arabistan

18.842

4

Diğer

145.848

31

Toplam

471.056

100

Kaynak: Kaynak: TÜİK (Erişim Tarihi: 19.10.2021)

2.4 Limon Üretim Alanı ve Verimliliği

Türkiye’de turunçgil meyveliklerinin 2019 yılında 1,5 milyon dekar(da) alana sahip olmuştur. Geçen 5 yıla oranla toplu meyveliklerin alanı % 12 artış gösterirken, toplam limon alanları %41 artış göstermiştir. Aynı yılda toplam turunçgil alanlarının limon %27 ‘sine sahip olmuştur.

Tablo 7: Türkiye’de Limon Meyveliklerinin Alanı (bin da) ve ağaç başına ort. verimi (kg)(2015-2019)

Kaynak: TÜİK (Erişim Tarihi: 19.10.2021)

                Türkiye’de son 5 yıl içerisinde Limon meyvesi için meyve veren ve meyve vermeyen yaştaki ağaç sayılarına baktığımızda meyve vermeyen yaştaki ağaçların artışı %124 olduğu görülmektedir. Buda limon meyvesine yapılan yatırımı göstermektedir (Tablo 8).

Tablo 8: Türkiye’de meyve veren ve meyve vermeyen yaşta ağaç sayısı (bin adet, 2015-2019)

Kaynak: TÜİK (Erişim Tarihi: 19.10.2021)

                2.5. Limon Yetiştiriciliği

                Limon yetiştiriciliği için fidanın ticari olarak ortalama ilk 5 yılı tesis aşaması ve 6. Yıldan sonra asıl verimli hasat almaya başlanmaktadır. 4 yıllık ağaçlardan dekar başına 3-4 ton verim alınırken 8-10 yıllık ağaçlardan yaklaşık 7 ton verim alınıyor. Limon ağaçları genellikle 5X5 ya da 6X6 olarak dikilmektedir. Ağaç başına alınan verimler 100 ila 130 kg arasında değişmektedir (Tablo 7).

                Limon Girdi Pariteleri; 2015 yılına göre 2019 yılında limon üretici fiyatları %53, gübre fiyatı %71, mazot fiyatı ise %67 oranında artmıştır. 2015 yılında 1 kg limon ile 0,97 kg gübre, 0,28 lt mazot alınabiliyor iken, 2019 yılında girdi fiyatlarındaki artışa bağlı olarak 1 kg limon ile 0,87 kg gübre, 0,26 lt mazot alınabilmektedir. Böylece son 5 yıl içerisinde 1 kg limon ile alınabilecek gübre miktarında %10, mazot miktarında %8 oranında azalma görülmektedir (Tarım Orman Bakanlığı 2:2020).

 

                2.6 Erdemli İlçesinde Limon

2020 yılına göre Erdemli ilçesinde 87.000 dönüm ÇKS si olmayan tarım kooperatifine üye olan limon bahçesi ekimi bulunmaktadır. Bu veriler Erdemli Tarım Kooperatifinden ve İlçe Tarım Müdürlüğünden elde edilmiştir.  Erdemli’de ÇKS kayıtdışılık çok fazladır.

Tüm bunları birlikte ele aldığımızda ağaç sayısı ve verimde daha fazla artış sağlanarak, üretim miktarının artırılması ve sonuç olarak hem tüketim hem de ihracata yansıtılma şeklinde olacaktır.

 

Sonuç

Son yıllarda ilçemizde limon bahçelerinin sayısı artsa da İlçemizde sahile yakın yerlerde Limon arazileri giderek getirisi daha fazla olan muz seralarına çevrilmektedir. Bu da kaliteli limon için gerekli faydalı hava ikliminin yerini yukarı kesimlerde limon bahçeleri oluşturulmasına sebebiyet vermekte, kalite miktarını düşürme olasılığı ile karşı karşıya bırakmaktadır.

Yıllık limon satış fiyatlarındaki dalgalanmalar ve belirsizlikler Erdemli’de limon yetiştiriciliği ve yeni limon bahçesi alanları açma noktasında cazibesini kaybettiğini görmekteyiz.

İlçemizde limon depolama alanları sınırlıdır. Bahçelerde toplanan limonların büyük kısmı İç Anadolu bölgesinde (Ürgüp yöresi)  doğal depolama alanlarında stoklanmaktadır. Depolama alanları oluşturmanın maliyeti yüksek olduğu için depolama alanlarının oluşturulması için destekleme ya da hibe seçeneklerinin yaygınlaştırılması gerekmektedir.

Limon yetiştiriciliğinde İyi tarım uygulamasının yaygınlaştırılması gerekmektedir. Limon üreticisi çiftçilerimizin bilinçlendirilmesi, geleneksel yöntemler yerine bilimsel yöntemlerle yetiştiriciliğin yapılması şarttır.

İlçemiz Limon üretimi ve ticaretinde kayıt dışılık çok fazladır; Erdemli ilçesinin sahil bandı haricindeki bölümlerinde dağlık arazi yapısı gereği tarıma açılan limon bahçeleri genellikle parça parça olması sebebiyle verimlilik belli bir noktaya kadar alınmaktadır. Buda ölçeklerin küçük olmasını sağlamaktadır. Buda birçok üretici ve küçük ölçekli üretimle etkin bir örgütlenilemeyen yapı oluşturmuştur. Bu olguda kayıt dışılığın yüksek olmasını sağlamaktadır. 

Küreselleşmenin etkisiyle Pandemi koşullarında da çok net anlaşıldı ki, özellikle 2020 deki limon ihracatın kapatılması limon fiyatlarını/getirileri etkilemiştir.  Mevcut limon üretimin ve stoklarının kayıt altına alınarak tüketim miktarının belirlenmesi ve ihracatın buna göre ayarlanması önemli bir olgudur. Geçen yıl özellikle iç talebi/tüketimi karşılamak için limon ihracatına özel izin getirilmişti. Bu nedenle yeteri kadar ihracat gerçekleşmemişti.

Limon diğer turunçgillere göre en yüksek fiyatlı ürünün limon olduğunu söyleyebiliriz. TÜİK verilerine göre Tablo 9’ dan da görüleceği üzere üretici fiyatı ile tüketici fiyatı arasındaki en fazla fiyat farkı limondadır. Bu fiyat farkı arasında limonun mevsimsel üretimine karşın tüm yıl boyunca tüketilmesi en büyük etmendir. Bu üretim/tüketim zamanlaması arasındaki depolama, nakliye, işçilik gibi maliyetler yeni ıslah edilebilecek çalışmalarla limon üretim mevsimin 12 aya çıkarılması çalışmaları devam etmelidir.

Tablo 9: Türkiye’de üretici ve tüketici fiyatları (TL/KG, 2016-2019)

Kaynak: TÜİK (Erişim Tarihi: 19.10.2021)

                Erdemli’ hasadı yapılmakta olan kütdiken limonun bahçedeki (dalındaki) fiyatı güncel olarak kilosu 3 tl den satılmaktadır. Bu fiyattan alınarak işçilik, depolama, paketleme maliyeti eklendikten sonra yani fabrikada 4,5-5 tl ye kadar çıkmaktadır. Artan girdi maliyetleri, döviz kurunun geldiği seviye ve dünyada yaşanan enerji krizi ile bunun ülkemize yansıması, limon üretiminde maliyet seviyelerinin artmasını sağlamaktadır.

Özellikle pandemi yasaklarının, kısıtlamalarının kalktığı 2021 yılı kurban bayramı zamanlarında limona olan talep çok fazla artmış ve limon fiyatı oldukça yükselmişti. Bu da özellikle bu dönemki yatak limon yapan çiftçilere önemli kazançlar sağlamıştı. 2022 yılında limon hasadı için çiftçilerimizin yaygın olarak beklentisi ihracat yasaklarının olmayacağı ancak enflasyonist ortamda artan girdi maliyetleriyle birlikte limonun satış fiyatının artması ile iç talebin sınırlı kalacağı endişesiyle limon yetiştiricileri 2022 için belirsizlik içinde bir yıl geçireceği öngörülmektedir.

 

 

 

 

KAYNAKÇA

Aygören, Eda, (2021), Turunçgiller Ürün Raporu, Tarımsal Ekonomi Ve Politika Geliştirme Enstitüsü-  TEPGE, s:9-10

Demir, Gülay (2021) , Limon Yetiştiriciliği, Tarım Ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar Ve Politikalar Genel Müdürlüğü Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü, s:2

Öz, H.Özden Dağ; (2014),  Narenciye Dış Pazar Araştırması, s: 1 Manavgat Ticaret ve Sanayi Odası, Antalya https://www.matso.org.tr/images/raporlar/narenciye-dis-pazar-arastirmasi.pdf

Tarım ve Orman Bakanlığı 1, (2021) https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Sayfalar/Detay.aspx?OgeId=3&Liste=Slogan  19.10.2021 tarihinde erişilmiştir.

Tarım ve Orman Bakanlığı 2 , (2021) https://arastirma.tarimorman.gov.tr/   19.10.2021 tarihinde erişilmiştir.

Turgutoğlu, Ertuğrul ( 2020 ) Limon Üretiminde 6. Sıradayız, Türk Tarım Orman Dergisi, 2020 Temmuz-Ağustos sayısı, Ankara, s:50

Tuzcu, Ö. 1990. Main Citrus Varieties Cultivated in Turkey. Akdeniz Exports Union. Nurol Matbaası. Ankara. Turkey. S: 74

TÜİK, 2021. Türkiye İstatistik Kurumu, (http.//www.tuik.gov.tr).

Ulusal Turunçgil Konseyi, 2021  http://utk.org.tr/index.php/bilgi-bankasi/turuncgil-uretimi/turuncgil-uretim-takvimi      19.10.2021 tarihinde  erişilmiştir.

USDA, 2020, The United States Department of Agriculture, (http.//www.usda.gov).

Web:  1 : https://tarimsaati.wordpress.com/category/limon-yetistiriciligi/ 19.10.2021 tarihinde erişilmiştir.

Yeşiloğlu, T., Yilmaz, B., İncesu, M. and Çimen B. 2017. The Turkish Citrus Industry. Chronica Horticulturae, Vol: 57 (4):  s: 17-22

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Etiketler : LİMON HAKKINDA
Yazarın Son Yazıları
Yorum Yaz
  • UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik ve tamamı büyük harfle yazılan yorumlar onaylanmamaktadır.